چرا نرخ تورم برای مردم باور پذیر نیست؟ نرخ رشدجمعیت به زیر یک درصد رسیده

کد خبر 37890 1399-06-11 14:12
زمان تقریبی مطالعه 14دقیقه
جواد حسین‌زاده، رئیس مرکز آمار ایران درباره واقعی بودن یا نبودن نرخ تورم توضیح داده است.

بخشی از این مصاحبه را می خوانید:درخصوص اختلاف میان تورم رسمی و آنچه مردم احساس می کنند، همواره یک فاصله وجود دارد و تاکنون بارها دراین باره بحث شده است. به عنوان رئیس مرکز آمار ایران چه پاسخی به این موضوع دارید؟ در مرداد امسال با یک تورم 3.5 درصدی مواجه شدیم که برای خوراکی ها 3.6 درصد و برای غیرخوراکی ها 3.4 درصد بود. تورم نقطه ای 30.4 درصد بود که برای خوراکی ها 26 درصد و برای غیرخوراکی ها 32.6 درصد بوده است. برای تورم 12 ماهه منتهی به مرداد ماه امسال تورم کل 25.8 درصد، خوراکی ها 22.1 درصد و غیرخوراکی ها 27.6 درصد بوده است که این اعداد برای مناطق شهری و روستایی متفاوت است که در گزارش های منتشر شده جزئیات آن اعلام می شود.هرچند تورم ماهانه مرداد نسبت به تیرماه 3.4 درصد کاهش یافته است، اما همچنان این نرخ، تورم بالایی محسوب می شود. چرا که اگر هر ماهه تورم 3.5 درصدی تکرار شود در کل سال با تورم بسیار بالایی مواجه خواهیم شد.اگر بخواهیم تورم سالانه کشور تک رقمی شود باید تورم ماهانه زیر 8/. درصد باشد. این درحالی است که در تیرماه 6.4 درصد و در مرداد 3.5 درصد بوده است.البته وقتی که از تورم خوراکی ها صحبت می کنیم طیف گسترده ای از کالاها را بررسی می کنیم که نرخ تورم هر یک از آنها متفاوت است. برای مثال تورم روغن ها و چربی ها در مرداد 5.4 درصد بوده است. در زیر گروه غیرخوراکی ها نیز تورم پوشاک و کفش تورم ماهانه 3.3 درصد، مسکن، آب و برق و سوخت تورم 2.2 درصد داشته است. ولی مبلمان 5.9 و حمل ونقل 5.7 درصد بوده است. حال بررسی تورم نقطه ای این اقلام میزان تفاوت تورم کالاهای مختلف را بیشتر نشان می دهد. دلیل باورپذیری اندک نرخ تورم چیست؟ما حداقل سه نوع تورم ماهانه، نقطه به نقطه و سالانه داریم که وقتی وارد زیرگروه ها می شویم تفاوت زیادی با هم دارد. هم اکنون 475 قلم کالا در سبد تورم کشور قرار دارد که هر یک از این کالاها وزن و ضریب اهمیت خاص خود را دارد که این کالاها برای تمام مردم در تمام مناطق جغرافیایی درنظر گرفته شده است. بنابراین وقتی از تورم حرف می زنیم منظور متوسط تغییر قیمت کالاهای موجود در سبد تورم در یک دوره زمانی خاص است.به عبارت دیگر تورم میانگین، موزون تغییرات قیمت است. وقتی می گوییم که میانگین موزون منظور میزان تغییرات قیمت یک سبد کالا در یک دوره زمانی است که تغییرات قیمت سبد کالا نسبت به ماه قبل تورم ماهانه، نسبت به ماه مشابه سال قبل تورم نقطه به نقطه و متوسط تغییرات قیمت در 12 ماه منتهی به ماه مورد نظر تورم سالانه می شود.شاخص میانگین باید با یک سری اطلاعات تکمیلی مورد تفسیر قرار گیرد. چرا که هم شاخص پراکندگی داریم و هم شاخص مرکزی. شاخصی که از آن نام برده شد شاخص مرکزی است که متوسط تغییرات قیمت مثلاً نان و غلات درماه جاری نسبت به ماه قبل 4.4 درصد و در مقایسه با ماه مشابه سال قبل 44 درصد بوده است و نسبت به 12 ماهه منتهی به مرداد 32 درصد بوده است.درکنار آن باید شاخص پراکندگی نیز مورد توجه قرار گیرد که واریانس (مقدار متوسط مربع اختلاف مقادیر از میانگین) و اختلاف این تغییرات را نشان می دهد.این اختلاف و نوسان قیمتی تا چه حدی است؟ یک شاخص مرکزی مانند تورم وقتی که واریانس آن بالا باشد یعنی باورپذیری آن کم می شود. برای مثال در زیرگروه کالاهای تورم مرداد ماه امسال، اختلاف زیادی دارد، از تورم 50 درصد تا تورم 13 درصد در تورم سالانه داریم که واریانس بالایی دارد. حال با بررسی زیرگروه کالاها تفاوت بیشتر نمایان می شود.یا وقتی تورم یک کالا در استان های مختلف را بررسی کنیم شاهد این واریانس هستیم. مثلاً متوسط قیمت گوشت دریک استان با سایر استان ها متفاوت است. وقتی این نوسان و واریانس ها بالاتر باشد باورپذیری آن نیز کمتر می شود چرا که افراد جامعه در نقاط مختلفی از نمودار تورم قرار می گیرند که هر چه فاصله آنها از نرخ میانگین بیشتر باشد تورم میانگین را کمتر باور می کنند اما اگر به نرخ میانگین نزدیک تر باشند باورپذیری تورم برای آنها بیشتر می شود.اگر میانگین نمرات دو کلاس ریاضی را نمره 15 درنظر بگیرید، در کلاسی که واریانس نمرات بالاتر باشد باورپذیری نمره میانگین 15 کمتر است. دریک کلاس دامنه نمرات از 10 تا 20 و میانگین آن 15 و کلاس دیگر دامنه نمرات 14 تا 16 است که میانگین آن هم 15 می شود، اما وقتی به دانش آموزان مراجعه کنید کلاسی که دامنه نوسان بالاتری دارد، میانگین 15 را کمتر باور می کنند.اما کلاس دیگر بیشتر باور می کنند چرا که به میانگین نزدیک هستند. این جنس شاخص میانگین است.اکنون در دوره ای هستیم که واریانس و اختلاف تورم در بخش های مختلف بالاست. بررسی تورم دهک های مختلف به روشنی این موضوع را نشان می دهد چرا که اختلاف زیادی با هم دارند. پژوهشکده آمار یک پروژه تحقیقاتی انجام داده است که همین موضوع و باورپذیری آن را بررسی کرده است. کشوری که سال ها تورم 3 درصدی داشته است و تورم زیرگروه ها و کالاهای مختلف نیز درهمین حدود است واریانس پایینی دارد و باورپذیری آن هم بالاست.به عبارت دیگر هر ایرانی نرخ تورم مخصوص به خود را دارد. اگر شما هزینه گروه های مختلفی که در تورم مورد استفاده قرار می گیرد مانند هزینه مسکن، آب و برق و سوخت یا نان و گوشت را محاسبه و براساس وزن و ضریب اهمیت محاسبه کنید تورم شخص شما به دست می آید. این موضوع برای 26 میلیون خانوار کشور نیز صادق است و هر خانوار بسته به میزان و نوع مصرف کالا و خدمات تورم خاص خود را دارد که با سایر خانوارها اختلاف دارد.حال اگر سبد مصرفی خانوار یا فرد اختلاف زیادی با سبد میانگین داشته باشد و نوسان قیمتی این کالاها نیز در کشور بالا باشد، به طور حتم باورپذیری آن کمتر می شود.نکته دیگر این است که باید میان تورم و گرانی تفاوت قائل شد. تورم درصد تغییر قیمت است درحالی که گرانی خود سطح قیمت است. بعضاً گفته می شود که قیمت یک کالا گران است. یک خودروی دو میلیارد تومانی گران است چرا که بسیاری از افراد نمی توانند آن را وارد سبد خرید خود کنند حال اگر قیمت این خودرو به یک و نیم میلیارد تومان کاهش یابد هرچند تورم آن کاهش یافته ولی همچنان برای مردم گران است. پس مردم بدرستی چنین احساسی دارند؟مردم بدرستی تورم را احساس می کنند و پرسشی که درخصوص اختلاف تورم وجود دارد کاملاً به جاست. خود من هم که خرید می کنم همین حس را دارم. تورم شخصی خودتان را محاسبه کردید؟نه این کار را نکردم.متوسط قیمت کالاها برای مردم بیشتر باورپذیر است؟ آنچه مردم با آن دست و پنجه نرم می کنند قیمت کف بازار است که البته مرکز آمار این قیمت ها را نیز منتشر می کند. وقتی می گوییم که در مرداد ماه متوسط قیمت گوشت گوسفند حدود 103 هزار و 300 تومان بوده که این نرخ در یک استان 117 هزار و 800 تومان و در استان دیگر 83 هزار تومان بوده است. در مرداد 98 متوسط قیمت گوشت حدود 100 هزار تومان بوده است. در تیرماه نیزتقریباً همین رقم بوده و تفاوت معناداری نکرده است. این درحالی است که متوسط اعلام شده در هر استان نیزمیانگین است برای مثال در استانی که حداکثر قیمت حدود 118 هزار تومان داشته قیمت گوشت درشهرها و مناطق مختلف آن بین 100 تا 130 هزار تومان بوده است.ولی وقتی که اعداد وزن می گیرند تفاوت ها بیشتر می شود. برای به دست آوردن شاخص گوشت قرمز در تورم، متوسط گوشت گوسفند باید در کنار گوشت گوساله قرار گیرد و مجموع آنها به عنوان یکی از زیرگروه ها شاخص خوراکی ها را تشکیل دهد. درنهایت نیز باید درکنار گروه هایی مانند مسکن و غیرخوراکی ها قرارگیرد تا تورم کل را تشکیل دهد. اما مردم متوسط قیمت اقلامی را که از سوی مرکز آمار اعلام می شود، بیشتر باور می کنند چون هنوز به آنها وزن داده نشده است. البته هر ماهه قیمت تمام کالاها هم افزایش نمی یابد؟نکته ای که وجود دارد این است که مقداری عدم تقارن وجود دارد. به عبارت دیگر افراد به طور عمده کالاهایی را که اخیراً خریداری کرده و با افزایش قیمت مواجه شده به کل تعمیم می دهند و مواردی که افزایش قیمت نداشته است، تعمیم نمی دهند و کمتر توجه می کنند. چرا که برخی از کالاها افزایش قیمت نداشته اند مانند بنزین که ماه هاست تغییر نداشته است و میانگین این نوع کالاها با کالاهایی که افزایش قیمت داشته اند تورم را تشکیل می دهند. یا قیمت آب، برق و گاز در دوره های زمانی مشخص با تغییر قیمت مواجه می شوند و هرماهه افزایش ندارند.برهمین اساس برای بررسی دقیق تر باید تورم هرکالا به صورت جزئی مورد توجه قرارگیرد. برای مثال در مرداد ماه تورم نقطه به نقطه تخم مرغ 47.9 درصد، برنج خارجی 108.5 درصد، عدس 136.1 درصد بوده است ولی رب گوجه فرنگی تورم منفی داشته است، ولی افراد کالاهایی را که با رشد قیمت همراه بوده اند تعمیم می دهند. این هم یکی از دلایلی است که تورم حسی با تورم واقعی اختلاف پیدا می کند.درتورم مصرفی، بار کالاهای مصرفی خیلی پررنگ است درحالی که کالاهای سرمایه ای که به طور معمول با رشد قیمت بیشتری مواجه می شوند مورد توجه قرار نمی گیرد. وقتی نرخ ارز افزایش می یابد با یک فاصله زمانی روی کالاهای مصرفی تأثیر می گذارد. یا رشد قیمت سهام در بورس، مسکن به عنوان کالای سرمایه ای، سکه و طلا که نقش حفظ ارزش پول را دارند و روی آنها سفته بازی نیز صورت می گیرد در نرخ تورم مصرفی لحاظ نمی شود درحالی که عمده احساس تورم به رشد این دسته از کالاها ارتباط دارد. درحال حاضرتورم کالاهای سرمایه ای محاسبه نمی شود؟کارهای پژوهشی و مطالعاتی دراین بخش آغاز شده است که درخصوص طلا، سهام، ارز و مسکن تحلیل شده است. با تکمیل این پژوهش ها، گزارش رسمی نیز منتشر خواهد شد. آیا نرخ تورم کالاهای سرمایه ای به صورت رسمی اعلام خواهد شد؟بله، در برنامه داریم تا درآینده تورم کالاهای سرمایه ای هم درکنار سایر شاخص ها به صورت رسمی منتشر شود. رشد قیمت کالاهای سرمایه ای چه تأثیری بر کالاهای مصرفی دارد؟ما به عنوان مرکز آمار ایران تحلیل توصیفی داریم و اثر رشد کالاهای سرمایه ای بر تورم مصرفی باید توسط سایر نهادها صورت گیرد. البته پژوهشکده آمار دراین خصوص می تواند تحلیل کند. آیا مرکز آمار تغییرات شدید قیمتی کالاها را به عنوان یک هشدار به مراکز تصمیم گیری اعلام می کند؟گزارش های نرخ تورم به گونه ای تدوین و منتشر می شود که به خودی خود، موارد مهم را هشدار می دهد. تنها کافی است که به جداول آن نگاهی بیندازیم. اگر سیاستگذار قصد داشته باشد کاهش قدرت خرید دهک های پایین را جبران کند می تواند به کالاهایی که بیشترین سهم را در سبد مصرفی خانوار دارد تمرکز کند.خوشبختانه سیاستگذاران هم ارتباط خوبی با این گزارش ها پیدا کرده اند. مرکز آمار هم براساس نیاز سیاستگذاران آمار منتشر می کند. علاوه بر آمارهای اقتصادی برخی از آمارها که با رفاه مردم ارتباط دارد مانند خط فقر، ضریب جینی و... همانند آمارهای اقتصادی در دوره های زمانی کوتاه مدت منتشر نمی شود. انتشار این دست از آمارها چگونه است؟ما تلاش کرده ایم که این بخش از آمارها نیز در دوره های منظم منتشر شود. یکی از این شاخص ها وضعیت مصرف خصوصی خانوار است که به صورت فصلی منتشر می شود. مصرف خانوار نشان می دهد که سفره خانوار چقدر از تورم و شرایط اقتصادی تحت تأثیر قرارگرفته است. برای مثال در زمستان سال گذشته هزینه هتل و رستوران در سبد هزینه ای خانوارها 60 درصد کاهش یافته است که در کنار این آمار تحلیل و چرایی آن نیز ارائه شده است.درخصوص شاخص های توزیع درآمد علاوه بر ضریب جینی شاخص های دیگری مانند نسبت درآمد دهک دهم به دهک اول و دو دهک انتهایی به دو دهک بالایی منتشر می شود. درباره خط فقر، آمارهای مختلفی ارائه می شود، چرا مرکز آمار ایران این شاخص را اعلام نمی کند؟محاسبه و انتشار خط فقر جزو وظایف مرکز آمار ایران نیست. در تقسیم بندی که وجود دارد به صورت تلویحی انتشار خط فقر جزو وظایف وزارت رفاه گذاشته شده است. البته مسئولان وزارت رفاه هم اعتقاد دارند که این وظیفه به صورت شفاف به آنها واگذار نشده است.شاید باید دراین خصوص یک تصمیم گیری شود تا انتشار شاخص خط فقر هم تعیین تکلیف شود. درصورتی که سیاستگذار مسئولیت این شاخص را بر عهده مرکز آمار قرار دهد به طور قطع این شاخص نیز در دستور کار قرار می گیرد. البته با انتشارشاخص های مختلف به نظر نمی رسد که دست سیاستگذار خالی باشد. درخصوص آمارهای اجتماعی مانند جرم و بزه یا وضعیت زندانیان فعالیت مرکز آمار چگونه است؟دراین زمینه یک سالنامه و یک فصلنامه منتشر می شود که عمده آمارهای اقتصادی و اجتماعی را دربرمی گیرد. در سالنامه 23 فصل جداگانه داریم که فصول مربوط به آمارهای اجتماعی نیز درآن زیاد است. یکی از مهم ترین آمارهای اجتماعی بازارکار است که به صورت فصلی منتشر می شود. کار جدیدی نیز آغاز شده با عنوان فصلنامه آمارهای اجتماعی که امیدواریم درماه های آینده منتشر شود. این نشریه با کمک دستگاه های مختلف انجام می شود. انتشار آمارهای جمعیتی چقدر به روز است؟در خصوص آمارهای مربوط به جمعیت کارهای بسیار خوبی انجام شده است. یکی از مهم ترین شاخص های مربوط به جمعیت نرخ باروری است. درگذشته نرخ باروری تنها در سرشماری ها محاسبه می شد که انتشار آن فاصله زمانی زیادی داشت این درحالی است که بررسی روند تغییرات جمعیتی نیازمند آمارهای به روزتر از نرخ باروری است.برهمین اساس با تعامل و همکاری با دستگاه هایی مانند وزارت بهداشت، سازمان ثبت، بهزیستی و... به یک نرخ باروری به روز رسیدیم که به صورت سالانه اعلام می شود. آخرین نرخ باروری در کشور چقدر است؟آخرین عدد آن 1.8 درصد است که پایین تر از نرخ جایگزینی است. این درحالی است که اگر با فاصله زیادی این نرخ اعلام می شد همچنان فکر می کردیم که نرخ قابل قبولی داریم. یکی از کارهای خوبی که در دولت انجام شد آمارهای ثبتی مبناست که در دولت تصویب شد. برهمین اساس در سال 1405 سرشماری عمومی نفوس و مسکن به صورت ثبتی مبنا انجام خواهد شد. با این روش بسیاری از آمارها از جمله جمعیت کارآمدتر و به روزتر خواهد شد. با توجه به نگرانی هایی که درخصوص کاهش نرخ رشد جمعیت وجود دارد، پنجره جمعیتی کشور چه زمانی بسته می شود؟پنجره جمعیتی موضوع بسیار مهمی است که در کنار سود جمعیتی باید مورد توجه قرارگیرد. پنجره جمعیتی به شرایطی گفته می شود که دو سوم جمعیت کشور بین 15 تا 64 سال و در سن کار باشند. چند سالی است که ایران در این پنجره قرار دارد و حدود 70 درصد جمعیت کشور در سن کار هستند که می تواند مزیت های خوبی داشته باشد. اگر از این مزیت ها استفاده کنیم «سود جمعیتی» حاصل می شود به عبارت دیگر حداکثر استفاده از پنجره جمعیتی برای رشد اقتصادی. براساس برآوردها پنجره جمعیتی تا سال 1430 بسته می شود. درآن بازه زمانی سهم سالمندان به گونه ای است که وارد سالمندی جمعیت و البته نه پیری می شویم. جمعیت ایران درچه وضعیتی قرار دارد؟هم اکنون در وضعیت میانسالی هستیم و میانگین سن در کشور به 31 سال می رسد. هم اکنون نرخ رشد جمعیت چقدر است؟اگر نرخ طبیعی جمعیت را محاسبه کنیم حدود 94/. درصد و کمتر از یک درصد است. البته میان نرخ رشد طبیعی جمعیت و نرخ رشد جمعیت تفاوت وجود دارد. اگر نرخ موالید را از نرخ مرگ و میر کم کنیم نرخ رشد طبیعی جمعیت است که درآن مهاجرت درنظر گرفته نشده است و با لحاظ آن مهاجرت نرخ رشد جمعیت به دست می آید. آمارهایی وجود دارد که انتشار عمومی داده نشود و تنها برای مسئولان ارسال شود؟هیچ آمار پنهانی در مرکز نداریم. گاه برخی از پژوهش ها و تحلیل ها برای مسئولان ارسال می شود ولی آمارها براساس تقویم زمانی و به صورت شفاف منتشر می شود.وقتی درخصوص آمار رسمی صحبت می کنیم تنها مرکز آمار دخیل نیست. آمارهایی مانند نقدینگی و پایه پولی و غیره توسط نهادهای دیگر منتشر می شود. دراین زمینه یک خلأ وجود داشت. خوشبختانه فهرست تمام آمارهای رسمی و دستگاه تولید کننده آن تدوین شده و قرار است در شورای عالی آمار به تصویب برسد که پس از آن تقویم انتشار کل آمارها به مردم اعلام می شود. به انتشار آمار توسط سایر دستگاه ها اشاره کردید. یکی از مسائل دراین خصوص انتشار نرخ تورم و رشد اقتصادی توسط مرکز آمار و بانک مرکزی است. هرچند پس از مصوبه شورای عالی آمار بانک مرکزی برای مدتی آمارهای یاد شده را منتشر نکرد، اما اخیراً این کار دوباره از سرگرفته شده است. شورای عالی آمار به عنوان بالاترین مرجع آماری کشور درسال گذشته مصوب کرد که تورم و رشد اقتصادی باید توسط مرکز آمار منتشر شود و بانک مرکزی باید محاسبات خود را برای انتشار حساب های ملی دراختیار مرکز آمار قراردهد. از قبل هم همین طور بوده است چرا که سایر دستگاه ها هم باید همکاری کنند برای مثال بخشی از آمارهای بخش کشاورزی از وزارت کشاورزی دریافت می شود.بنابراین تکلیف روشن است. البته از سال 1353 تکلیف مشخص بود. در قانون مرکز آمار ایران آمده است که تولید و انتشار حساب های ملی برعهده مرکز آمار است. به دلیل اینکه این آمار فرابخشی است باید توسط یک نهاد فرابخشی اعلام شود. تغییرات این شاخص ها برای مرکز آمار ایران هیچ تفاوتی نمی کند چرا که مسئولیتی درخصوص اجرای سیاست ها ندارد. برهمین اساس شورای عالی آمار این تصمیم را گرفت. البته اجرا نشد؟از نگاه ما آمار رسمی توسط مرکز آمار ایران منتشر می شود. هرچند نهادهای دیگری این آمار را منتشر کند ولی آمار رسمی به دلایل فنی و اداری متعلق به مرکز آمار است. در دنیا نیز از آمار مراکز آمار استفاده می کنند. نهادهای بین المللی همانند صندوق بین المللی پول و بانک جهانی به آمار کدام نهاد استناد می کنند؟به طور معمول آمارها را از مرکز می گیرند. به صورت منظم پرسشنامه های مربوط تنظیم می شود ضمن اینکه آمارها روی سایت مرکز نیز منتشر می شود.
بازنشر از خبرفـوری

کلمات کلیدی » بورس | سهام | ایران | طلا | شاخص |
این مطلب را برای دوستانتان هم ارسال کنید :