صفحه اینستاگرام اکونومی نیوز گزیده خبرهای اکونومی نیوز را در اینستاگرام دنبال کنید .
قیمت ارز،طلا،بیت کوین ، خبرهای تجاری و اقتصادی
اکونومی نیوز / تکنولوژی

داستان ارتباطات در ایران؛ از داریوش هخامنشی تا ابراهیم رئیسی ساکن جدید عمارت کلاه فرنگی کیست؟ مردم منتظر واکنش دولت سیزدهم به طرح صیانت مجلس

کد خبر 147339 1400-05-13 15:43
زمان تقریبی مطالعه 14دقیقه
طرح صیانت از کاربران فضای مجازی، اهمیت انتخاب وزیر ارتباطات در دولت رئیسی را دوچندان می کند. در کشوری که صاحب قدیمی ترین تشکیلات انتقال پیام است، نگرانی از تحدید فضای ارتباطی مردم را نگران کرده است.
داستان ارتباطات در ایران؛ از داریوش هخامنشی تا ابراهیم رئیسی ساکن جدید عمارت کلاه فرنگی کیست؟  مردم منتظر واکنش دولت سیزدهم به طرح صیانت مجلس


، ایرانیان نخستین ملتی بودند که از حدود سه هزار سال پیش در زمان سلسله هخامنشی اقدام به تاسیس تشکیلات منظم پست با عنوان "چاپار" کردند. در دوران داریوش هخامنشی انتقال پیام از یک ایستگاه به ایستگاه دیگر به ویژه در راه شاهی با وجود چاپارخانه ها ادامه می یافت تا به مقصد می رسید.  داریوش در مورد چابک سواران دولتی خود می گفت: "نه برف، نه باران، نه گرما و نه تاریکی شب نمی تواند پیک های تندرو را از حرکت بازدارد". امروزه این جمله در بالای سر در ساختمان اداره پست نیویورک به چشم می خورد.
تا قبل از سال 1255 هجری خورشیدی تلگراف زیرمجموعه وزارت علوم و پست زیرمجموعه وزارت وظایف و دارالشوری بود و در همان سال  به دستور ناصرالدین شاه، علی قلی خان هدایت ملقب به مخبرالدوله به عنوان اولین وزیر تلگراف ایران منصوب شد. در سال 1259 تغییراتی در ساختاراداری کشور بخصوص در اداره پست و چاپارخانه ها ایجاد شد و میرزا علیخان امین الدوله به عنوان اولین وزیر پست منصوب شد. پس از آن در سال 1283 اولین امیتاز تلفن به بصیر الممالک واگذار شد و به این ترتیب تلفن نیز در تهران شروع بکار کرد. با توجه به تشابه وظایف اداره تلگراف و پست در سال 1287 هر دو وزارت در هم ادغام و وزارت پست و تلگراف آغاز بکار کرد. 
در سال 1308 وزارت پست و تلگراف طی پیشنهادی به مجلس، سهام شرکت تلفن وقت را خریداری و «وزارت پست و تلگراف و تلفن شکل گرفت» و میرزا قاسم خان صوراسرافیل به عنوان وزیر منصوب شد. با توجه به اضافه شدن فناوری اطلاعات به این حوزه و سرعت فراگیر و رشد فزاینده فناوری های نوین ارتباطی، در سال 1383 نام وزارت پست و تلگراف و تلفن با تصویب مجلس شورای اسلامی به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تغییر نام یافت تا با وظایف جدید این وزارتخانه تناسب بیشتری داشته باشد. اما به دنبال اجرای اصل 44 قانون اساسی و واگذاری شرکت مخابرات به بخش خصوصی در تابستان سال 1388 و جدا شدن این شرکت مادرتخصصی از مجموعه وزارت ارتباطات، شرکت فناوری اطلاعات و شرکت ارتباطات زیرساخت به عنوان نهادهای حاکمیتی در بدنه وزارت باقی ماند و شرکت ارتباطات سیار در کنار شرکت مخابرات ایران به بخش خصوصی واگذار شد.
چالش های بخشی و فرابخشی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات
وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات به عنوان متولی فاوا در داخل کشور همواره با مشکلات و چالش هایی روبرو بوده است. برای نمونه می توان به مواردی که در گزارش مرکز استراتژیک نهاد ریاست جمهوری می توان اشاره کرد که بنا بر آن؛ در حوزه مقررات و سیاست گذاری به ضعف در بازتعریف جایگاه وزارت خانه در زمینه ماموریت های سیاست گذاری، تنظیم گری و فعالیت توسعه ای پس از خصوصی سازی شرکت مخابرات ایران، تشکیل شورای عالی فضای مجازی، خصوصی سازی های ناموفق شرکت مخابرات ایران و بخش های تابعه، تخریب فضای رقابتی و عدم استفاده مناسب از ظرفیت قانون اجرای سیاست های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی، ضعف در نظارت و کنترل و ناتوانی در ایجاد رقابت اشاره کرد. تنزل جایگاه جهانی ایران و عقب ماندگی در شاخص های فناوری اطلاعات طی سال های اخیر از کشورهای منطقه، عدم همکاری با شرکت های برتر بین المللی و سوق پیدا کردن به سمت همکاری با شرکت های جهانی با رتبه پایین در دوره تحریم و ناکارآمدی در بهره برداری از موقعیت ویژه کشور در جهت توسعه ترانزیت ترافیک بین الملل نیز دیگر چالش های این وزارتخانه برشمرده می شود.
در خصوص چالش ها و مسائل فرابخشی و بین بخشی دستگاه ها نیز تضاد ماموریت ها با فعالیت برخی از دستگاه ها مانند شورای عالی فضای مجازی، وابستگی سیاست های دولت به رفتار و تصمیم گیری های بخش حاکمیتی غیردولتی در حوزه های مختلف اقتصاد که نیازمند اتخاذ سیاست های کلان در این حوزه است به چشم می خورد. فقدان جهت گیری کلان شفاف در سیاست های دولت در توسعه بخش ICT و انتخاب از میان دوگانه های سیاستی مانند توسعه صنعت در مقابل خدمات، یا توسعه زیرساخت در مقابل بازار، رویکرد منفی و سیاسی موجود نسبت به رشد بخش ICT، نبود برنامه ای جامع برای استفاده حداکثری از شرایط مثبت پس از رفع تحریم ها در جهت همکاری های راهبردی بلندمدت با شرکت های پیشروی جهانی، مداخله نهادهای متنوع دولت، حاکمیتی، قضایی و عمومی در امور تحت نظارت وزارتخانه و به رسمیت نشناختن مرجعیت وزارتخانه در تصمیم گیری و تداخل وظایف و اختیارات با سازمان صداوسیما در حوزه انتقال و انتشار صدا و تصویر و IPTV از چالش های عمده فرابخشی پیش روی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت یازدهم عنوان شده است.
 سرآغاز فیلترینگ در ایران
در ابتدای دهه 80 و پس از ابلاغ سیاست های کلی شبکه های اطلاع رسانی رایانه ای به دولت، سید محمد خاتمی که در آن زمان رئیس جمهور بود، اقدامات لازم برای فیلترینگ سایت های ضدانقلاب و ضداخلاقی موجود در اینترنت را آغاز کرد. از ابتدای سال ۱۳۸۹ به جای پیغام قبلی، صفحه ای جایگزین شد که ضمن اعلام فیلتر شدن نشانی مذکور به کاربران توصیه می کرد به وبگاه های دیگری که در آن صفحه معرفی شده اند مراجعه کنند. در مرداد 85، دولت آیین نامه «سامان دهی فعالیت سایت های اینترنتی» را ابلاغ کرد. بر اساس این آیین نامه، همه وبگاه های اینترنتی باید در وزارت ارشاد به ثبت برسند. چند سال بعد فیس بوک، یوتیوب، توییتر، فلیکر، کلوب و وبگاه های خبری آنان نیز فیلتر شد. از جمله اقدامات دولت نهم و دهم در حوزه فضای مجازی می توان به راه اندازی شبکه های اجتماعی ایرانی به جای نسخه های جهانی فیلتر شده مانند آپارات به جای یوتیوب، فیس نما و فارسی فیس به جای فیس بوک و ایمیل ملی اشاره کرد. 
پس از آغاز به کار دولت یازدهم در سال 92، اخبار برون مرزی حاکی از رفع فیلتر فیسبوک و توییتر بود که از وقایع سال 88 فیلتر به بعد بودند. اما مسئولان امر در داخل آن را نقص فنی توصیف کرده و پس از رفع مشکلات این شبکه اجتماعی مجدد به جمع فیلتری ها بازگشتند. در سال 93 دولت حسن روحانی از طرحی با عنوان «فیلترینگ هوشمند اینترنت» رونمایی کرد تا بخش های نامناسب از محتوای تبادل شده در اینترنت را تشخیص داده و آن ها را حذف کند. ایجاد این سامانه پس از درخواست قوه قضائیه برای مسدود کردن نرم افزارهای ارتباطی که قوانین ایران را نقض می کنند با بودجه 200میلیارد تومانی عملیاتی شد. اگرچه به دلیل مسائل فنی مانند کدگذاری بیشتر نرم افزارهای ارتباطی همچون وایبر، اینستاگرام، پیام رسان گوگل، فیس بوک و تلگرام  وزارت ارتباطات ایران نتوانست پیام های رد و بدل شده را به لحاظ محتوایی مورد بررسی قرار دهد و اینستاگرام هم پس از اینکه متوجه شد تعدادی از صفحات چهره ها از دسترس کاربران خارج شده است شروع به کدگذاری در این پلتفورم کرد، لذا درعمل این سامانه شکست خورد.
 فیلترینگ و حقوق شهروندی
سال 96 حسن روحانی در مقام رئیس جمهور و در جریان اجلاس ملی حقوق شهروندی اعلام کرد: وزیر ما اینجاست و به مردم قول می دهد دستش روی دکمه فیلترینگ نخواهد رفت. وی همچنین گفت: "الان پشت همین تریبون، به وزیر اقتصاد و به خزانه دستور می دهم از سال ۹۷، هر بودجه ای که به هر دستگاهی تخصیص می دهد یا پرداخت می کند، باید بلافاصله در سایت اعلام کند تا همه مردم بدانند. مردم باید بدانند که پول خزانه به چه کسی، به کدام نهاد و دستگاه داده می شود". "ملت ما از انقلاب مشروطه به این سو گفت که من نمی خواهم رعیت باشم و یک آقایی هم آن بالا به نام شاه باشد که فرمانروایی کند و من هم مجری فرمان او باشم. همه انقلاب و تلاش برای این بود که مردم بگویند ما رعیت نیستیم، ما شهروندیم، شاه نمی خواهیم بلکه قانون می خواهیم".
اگرچه تلگرام در سال 1397 با دستور قضایی فیلتر شد اما از دو جهت ارتباط این پیام رسان اصالتا روسی با کاربران ایرانی حفظ شد، راه اول با اراده و تدبیر مهندسان همان شرکت بود که پس از قرار گرفتن پلتفورم در فضای بلاکچین، سیستم به طور خودکار پروکسی های جدید برای استفاده کاربران فیلتر شده منتشر می کرد، اما در راه دوم تلگرام هیچ نقش نداشت، بلکه همین جریان فیلترینگ موجب شد تا کسب و کار وی پی ان و فیلترشکن فروش ها که اشتراک های ماهانه و سالانه را در ازای رقم قابل توجهی به کاربران عمومی می فروختند رونق چشمگیری بگیرد.
 قانون برای اینترنت و بی قانونی برای فروش «وی پی ان» 
در پی تناقص بین فیلترینگ فضای اینترنتی و وجود فیلترشکن ها در بازار، افکارعمومی با صدای بلند به این مساله توجه می کرد تا جایی که آذری جهرمی برای پاسخ به سوال نمایندگان مجلس به صحن مجلس رفت و در پاسخ گفت: «بارها گفته ایم که دسترسی عمومی باید برای اقشار مختلف جامعه طبقه بندی شود. فیلترشکن به راحتی در کشور فروخته می شود و هیچ برخوردی با آن صورت نمی گیرد. معلوم است چه کسی پشت این کار قرار دارد؟ چه کسی تجارت فیلترشکن می کند؟ وقتی به این مسئله اعتراض می کنم، برخی ها به من می گویند ما قانونی نداریم که فروش فیلترشکن جرم است. این یک تجارت چند صد میلیاردی در این حوزه است. می گویند «تو برو همه را ببند و اگر زندگی مردم مختل شد، خودت جواب بده».
جهرمی در گفتگوی دیگری اذعان کرده است: یک نظام ساماندهی شده ای در پشت فروش وی پی ان هست. ما اطلاع دادیم افرادی که اقدام به فروش فیلترشکن می کنند بنا بر همین فرآیندهای پایش عادی مشخص هستند. وی پی ان ها ابزاری برای خنثی سازی تحریم ها هستند. بنابراین نمی شود اینها را به کلی بست. چون کسی که وی پی ان می فروشد و حساب بانکی روشنی دارد و با گردش مالی چند صد میلیاردی در حال فعالیت است هیچ گاه با برخوردی مواجه نمی شود؟ من هم نمی دانم چرا برخورد نمی شود.
 سرنوشت اینترنت در سال 98؛ از بنزین آبان تا آتش کرونا بر روی اینترنت 
در پی گران شدن بنزین به 3000 تومان در آبان 1398 و اعتراض مردم به این مساله، قطعی بلند مدت اینترنت بزرگ ترین شوک را به اکوسیستم فناوری کشور وارد کرد و بسیاری از شرکت ها حتی پس از برقراری مجدد ارتباطات بین الملل، نتوانستند به جایگاه سابق خود برگردند. در گزارش ابر آروان آمده که قطع اینترنت روی حدود ۱۸هزار کسب و کار کوچک در کشور تأثیر منفی قابل توجهی داشته است. در حالی که تلخی آبان ماه ۹۸ هنوز در کام کاربران و کسب و کار ها حس می شد، ویروس کرونا اواخر بهمن ماه از راه رسید و همه را خانه نشین کرد. اکثر شرکت ها بازار شب عید را از دست دادند و شاهد تعدیل گسترده نیرو و حتی تعطیلی بعضی نام های نسبتاً بزرگ اکوسیستم استارتاپی کشور بودیم.
شیوع ویروس کرونا در کشورمان باعث شد تا خدماتی نظیر سرگرمی، سفر، تاکسی آنلاین و سفارش آنلاین غذا بیشترین ضربه را ببینند. طبق گزارش ابرآروان بخش بلیت برنامه های سرگرمی قربانی اصلی این ویروس مرگبار بوده و پس از آن خدمات سفر قرار گرفته است. البته در همین زمان، تماشای آنلاین ویدیو تا ۲ برابر، سفارش از سوپرمارکت های آنلاین تا ۲ برابر و بازدید از خبرگزاری ها و وب سایت های خبری تا 1.5 برابر افزایش داشته است.
این مجموعه اقدامات و اتفاقات ماحصل وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از زمان تشکیل طی 20 سال اخیر بوده و قرار است سید ابراهیم رئیسی پس از استقرار در دولت سیزدهم یک نفر را به عنوان وزیر کابینه خود به مجلس معرفی کند و البته در ابتدا با چالش «طرح صیانت از حقوق کاربران در فضای مجازی و حمایت از پیام رسان های داخلی» موضع خود را اعلام کند. این طرح که از سوی مجلس یازدهم، طبق اصل 85 به تصویب رسید، حالا با انتقادهای فراوانی روبرو شده است. اگرچه موافقان آن نیز ساکت ننشسته اند و نسبت به انتقادها واکنش ها و استدلال خود را بیان می کنند.
شاید تعداد کمی از عموم مردم با عبارت «حکمرانی فضای مجازی» آشنا باشند. به همین خاطر در راستای تنویر افکار عمومی و آشنایی مردم با فرایند قانونی این حوزه باید پیش از اظهار نظر شخصی اطلاعات کم و بیش در ابعاد کمی و کیفی در این خصوص داشته باشند. 
حکمرانی فضای مجازی
این تصور که دولت ها نقشی در حکمرانی شکل دهی و قاعده مند سازی فضای مجازی ندارند یا نباید داشته باشند غلط و منقضی شده است. حکمرانی سایبری در حال حاضر امر پذیرفته شده ای در جهان است؛ اما سوال اصلی این است که این حکمرانی و مداخله چگونه و تا چه اندازه باید باشد؟ این میزان مداخله را چین 100درصد، اروپا 60درصد و امریکا 10درصد انجام می دهد. نکته مهم این است که این مداخله باید چند ویژگی داشته باشد اول اینکه متوازن باشد، با الزامات عصر هماهنگ باشد و منافع ملت و دولت را تامین کند.
سندی در یونسکو با عنوان «حکمرانی اینترنت و حق جهانی دسترسی به اینترنت» تدوین شد که نزدیک به هفت سال طول کشید و حدود 15 جلسه بین المللی به صورت خاص در رابطه با بندهای این سند تشکیل شد. هیچ فرد یا سازمانی اعم از دانشگاهی یا دولتی از جمهوری اسلامی ایران در هیچ مقطعی در این زمینه کاری انجام نداده و حضور فعالی در جلسات نداشته است. بنابراین لازم است در تدوین قوانین داخلی و مشارکت در شکل گیری قوانین و استانداردهای بین المللی حضور فعالانه تری داشته باشیم.
اولین گام در جهت استقرار نظام حکمرانی فضای مجازی در کشور، زدودن تصورات غلط و رسیدن به یک توافق جمعی از صورت مساله است. بدون داشتن درک صحیح از ابعاد گوناگون فنی، اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و سیاست بین المللی فضای مجازی، سیاست هایی که در این حوزه تعریف می شوند اجرایی نخواهند بود. لذا استفاده از ابزارهایی که برای حکمرانی فضای مجازی در اختیار حکومت هاست، بدون رعایت الزامات آن منجر به زدوده شدن مشروعیت دخالت دولت در این عرصه می شود.
چندی پیش سید ابراهیم رئیسی، رییس جمهور دولت سیزدهم در ویدیویی تصریح  کرد: «اتهامی است که برخی آقایان بخاطر منافع شان می زنند. فضای مجازی زمینه کسب و کار مردم است. فضای مجازی امروز ابزار کار مردم شده و از این طرق کسب درآمد می کنند. آیا کسی می آید محل درآمد مردم را تعطیل کند. دختران من خیلی وقت ها از طریق این فضا خرید می کنند، می گویند هم ارزان تر و هم راحت تر است، هم می توانیم به کالای مناسب دست پیدا کنم. فضای مجازی باید گسترش پیدا کند. هر فضایی نیاز به امنیت دارد، امنیت یعنی اینکه سرقت نشود، یعنی اطلاعاتی که مردم می گذارند سرقت نشود.»
سکانداران وزارت از ابتدای انقلاب
از ابتدای انقلاب محمدحسن اسلامی، محمود قندی، سید مرتضی نبوی، سید محمد غرضی، محمدرضا عارف، به عنوان وزیر، همچنین نصرالله جهانگرد و سید عبدالله میرطاهری به عنوان سرپرست وزارتخانه پست و تلگراف مشغول به کار بودند. در سال 83 که وزات ارتباطات و فناوری اطلاعات کار خود را آغاز کرد سید احمد معتمدی در دولت خاتمی مسئولیت را بر عهده داشت، با روی کار آمدن دولت نهم و سپس دهم محمد سلیمانی، رضا تقی پور، علی نیکزاد (سرپرست)، محمد حسن نامی مسئولیت این وزارتخانه را بر عهده داشتند. البته گمانه زنی های متعددی در خصوص برکناری رضا تقی پور در فضای مجازی منتشر شده که ادعا دارند تقی پور با مسئولان شورای عالی فضای مجازی درگیری لفظی پیدا کرده بود. از سوی دیگر شایعاتی مبنی بر درخواست احمدی نژاد از وی برای شنود برخی چهره های سیاسی و مخالفت وی نیز وجود دارد.  با روی کار آمدن دولت تدبیر و امید محمود واعظی در دولت یازدهم و محمدجواد آذری جهرمی در دولت دوازدهم مسئولیت این وزارتخانه مهم و استراتژیک را بر عهده داشتند.
قرار است به زودی گزینه وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات از سوی سید ابراهیم رئیسی رئیس جمهور دولت سیزدهم به مجلس معرفی شود در این بین چهرهایی همچون عیسی زارع پور رییس مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه، مهدی اخوان بهابادی دبیر سابق شورای عالی فضای مجازی، سید ابوالحسن فیروزآبادی معاون فنی سابق وزارت اطلاعات، محمد حسن نامی وزیر سابق ارتباطات و فناوری اطلاعات دولت دهم گزینه های اصلی این سمت به شمار می روند. 
 
 در سلسله گزارش هایی، به بررسی وضعیت وزارتخانه ها و معاونت های دولت ابراهیم رئیسی پرداخته است. درباره سایر وزارتخانه ها و معاونت های دولت بخوانید:
وزارت علوم، از گرماگرم فعالیتهای سیاسی تا سکون مدرک گرایی/ وزیر جدید علوم در کابینه رئیسی با چه چالش هایی روبروست؟
کارنامه ۴۰ ساله وزارت آموزش و پرورش/ چه کسی می تواند مدرسه ها را دوباره بگشاید؟
چه کسی می تواند مسئولیت بهداشت و کرونا را در دولت جدید برعهده گیرد؟ / بحران سلامت، میراثی که به رئیسی رسید
فرهنگ یا ارشاد؛ داستان وزارتخانه ای که اطلاعات و آموزش، فرزندان آن هستند
چه کسی وزارت کشاورزی را نجات می دهد؟
وزیر دفاع دولت رئیسی چه کسی خواهد بود/ همه وزرای دفاع جمهوری اسلامی ایران؛ از شهید چمران و فکوری تا اکبر ترکان
گزینه های رئیسی برای کرسی وزارت امور خارجه / کدام چهره می خواهد رودرروی بایدن بایستد؟
طلای سیاه، یک دنیا رمز و راز/ مروری بر وزرای نفت جمهوری اسلامی ایران/ وزیر نفت جدید چه کسی خواهد بود؟
دولت سیزدهم ورزش ایران را به کدام سو می برد؟
روند سینوسی سازمان برنامه؛ از وزارت تا انحلال
وزارت کشور رئیسی به چه کسی می رسد؟ / تلاش جریانهای اصولگرا برای رسیدن به ساختمان فاطمی
سازمان انرژی اتمی ایران؛ ارگانی علمی، در تله سیاست
از طرح تفکیک وزارت راه و شهرسازی تا گزینه های پیش روی رئیسی برای انتخاب وزیر/ نگاهی بر چالش های پیش روی رئیسی در وزارت راه و شهرسازی
رئیسی و چالش مدیریت آب و برق در دولت سیزدهم/ گزینه های پیش روی رئیس جمهور برای وزارت نیرو را بشناسید
شعام و مصوبه های فرداستی و پنهانش
میهمان چهارساله «باب همایون» در دوره سیزدهم کیست؟
بچه های بالا یا سربازان گمنام؛ اطلاعات وزارتخانه ای است که در همه ادارات، اتاق دارد
معاون اول رئیس جمهور؛ پستی تشریفاتی یا قدرتمند؟ / حبیبی و عارف بی حاشیه بودند اما کار مشایی و رحیمی به زندان کشید/ نفر دوم دولت رئیسی باید کدام کرسی قدرتمند را ترک کند؟
یک وزارتخانه و یک دنیا متن و حاشیه/ صمت همیشه دستخوش تحول بوده است/ رئیسی مسئولیت پرحاشیه ترین بخش دولت را بر دوش چه کسی می گذارد؟
دادگستری؛ تنها وزیری که نیازمند کسب اعتماد رؤسای هر ۳ قوه است
بازنشر از خبرفـوری

کلمات کلیدی »



از پرونده ها بخوانید
» بیانیه مشترک مجمع تشکل‌های دانش‌بنیان و فدراسیون فاوا در خصوص طرح صیانت از فضای مجازی
» قول می‌دهم ظرف ۴ سال آینده شبکه ملی اطلاعات را راه‌اندازی کنم نظر زارع پور درباره طرح صیانت از فضای مجازی مجلس
مطالب دیگر از اکونومی نیوز / تکنولوژی



پربیننده های ماه
پر بیننده های هفته
خبرهای مرتبط را دنبال کنید